Küçük Bahçede Meyve Ağacı Yetiştirme
Kısa cevap: Küçük bir bahçede meyve ağacı yetiştirmenin sırrı üç şeyde: bodur anaç, doğru şekil budaması ve yeterli güneş. 30-40 m²'lik bir alana bile bodur anaca aşılı 3-5 ağaç sığar. Elma ve armut duvar dibinde yatay dallarla (espalier) büyütülebilir, şeftali vazo formunda tutulur, limon ise soğuk bölgelerde saksıda yetiştirilir. Ağaç başına en az 6 saat direkt güneş şartsa; gölgede meyve tutmaz.
Önce alanı ve güneşi hesapla
Ağaç dikmeden önce bahçeyi kağıda çiz. Şunları not et:
- Güneş yönü: Güney ve batıya bakan duvar dipleri en değerli yerlerdir. Duvar ısı depolar, meyve daha erken olgunlaşır.
- Gölge kaynakları: Komşu binalar, mevcut büyük ağaçlar, çardaklar.
- Kök alanı: Beton, kanalizasyon hattı ve temel duvarına en az 2 m mesafe bırak.
- Toprak derinliği: 50-60 cm işlenebilir derinlik olmalı. Toprağı iyileştirme konusunda bahçe toprağı hazırlığı rehberindeki adımlar burada da geçerli.
Sebze yataklarının kuzey tarafına dik ağaçları; böylece sebzeleri gölgede bırakmazlar.
Anaç seçimi: ağacın boyunu asıl belirleyen şey
Çeşit adı (Granny Smith, Deveci vb.) meyvenin tadını belirler; anaç ise ağacın boyunu. Fidan alırken satıcıya mutlaka anacı sor.
| Tür | Küçük bahçe için anaç | Yaklaşık boy | Dikim aralığı |
|---|---|---|---|
| Elma | M9 (bodur), M26 (yarı bodur) | 2-3 m | 1,5-2,5 m |
| Armut | Quince A / BA29 (ayva anacı) | 2,5-3,5 m | 2-3 m |
| Şeftali/Nektarin | GF677, bodur çeşitler | 2,5-3 m | 2,5-3 m |
| Limon | Uçkurutan (trifoliata) anacı | 1,5-2,5 m (saksı) | Saksı: 50-70 L |
Bodur anaçlar sığ köklüdür. İki sonucu var: herize (destek direği) şart ve susuzluğa toleransı düşük.
Tozlaşmayı atlama
- Elma ve armut: Çoğu çeşit kendine kısırdır. Aynı dönemde çiçek açan ikinci bir çeşit gerekir. Yer yoksa tek gövdede iki-üç çeşit aşılı "aile ağacı" al.
- Şeftali, nektarin, kayısı: Genellikle kendine verimli. Tek ağaç yeter.
- Limon ve turunçgiller: Kendine verimli. Tek ağaç meyve verir.
Dikim adımları
- Zaman: Yapraksız (çıplak köklü) fidanlar kasım-mart arası, don olmayan bir günde dikilir. Saksılı fidanlar ilkbaharda da dikilebilir.
- Çukur: Kök topunun iki katı genişlikte, aynı derinlikte aç. Derin açma; ağaç oturur.
- Aşı noktası: Toprak seviyesinin 8-10 cm üstünde kalsın. Gömülürse anaç etkisi kaybolur, ağaç boy atar.
- Toprak karışımı: Çıkan toprağa yanmış gübre veya olgun kompost karıştır. Taze gübre kökü yakar.
- Destek: Hakim rüzgar yönüne 5-8 cm çapında kazık çak, gövdeyi bez şeritle esnek bağla.
- İlk sulama: Bol su ver, çevreye 5-8 cm malç (saman, ağaç kabuğu) çek. Malçı gövdeye değdirme.
Küçük alanda budama formları
Espalier (yelpaze/kordon)
Elma ve armut için ideal. Duvara ya da tellere paralel 2-3 kat yatay dal geliştirilir. Derinlik sadece 40-50 cm. Uygulaması:
- Kışın ana iskeleti oluştur, yaz sonunda yeni sürgünleri 3 yaprak üstünden kes.
- Yaz budaması meyve dalı (kısa dalcık) oluşumunu teşvik eder.
Vazo (goble) formu
Şeftali ve nektarin için. Merkez boşaltılır, 3-4 ana dal dışa açılır. Işık içeri girer, mantar hastalıkları azalır. Şeftali her yıl sert budama ister; meyve bir yıllık sürgünde oluşur.
İğ (spindle) formu
Tek dikey gövde, kısa yan dallar. En az yer kaplayan form. Bodur elmada çok verimli.
Sulama, gübre, meyve seyreltme
- Sulama: Haftada bir derin sulama, her gün yüzeysel sulamadan iyidir. Damlama hattı kurmak en pratiği; bahçe sulama yöntemlerinde anlatılan damlama düzeni meyve ağaçlarında da işe yarar.
- Kritik dönem: Çiçekten sonra meyve tutumu ve meyve irileşme dönemi. Bu haftalarda susuzluk meyve dökümü yapar.
- Gübre: Şubat sonunda azotlu, yaz başında potasyum ağırlıklı. Kompost yılda bir kez ağaç tacı izdüşümüne serpilir.
- Seyreltme: Ceviz büyüklüğüne gelen elmalarda salkımda tek meyve bırak. Şeftalide meyveler ar